پالت‌های نوظهور در کاشی‌کاری معاصر (مطالعه موردی: کاشی‌‌کاری‌های معرق حرم مطهر حضرت رضا(ع))

طاهری‌مقدم, علیرضا; رنجبران, داوود

doi:10.22034/hgj.2024.208908

پالت‌های نوظهور در کاشی‌کاری معاصر (مطالعه موردی: کاشی‌‌کاری‌های معرق حرم مطهر حضرت رضا(ع))

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علیرضا طاهری‌مقدم ¹

داوود رنجبران ²

¹ دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران

² دانشیار دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر گروه مطالعات تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه هنر ، تهران، ایران

10.22034/hgj.2024.208908

چکیده

حرم مطهر امام رضا^(ع) به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بناهای مذهبی جهان، گنجینۀ عظیمی از تزئینات معماری در طی قرون متمادی محسوب می‌شود. از میان این تزئینات، کاشی‌کاری را می‌توان به‌عنوان شاخص‌ترین عنصر تزئینی در این مجموعه قلمداد کرد. این مجموعة عظیم، آثاری کم‌نظیر از کاشی‌کاری دوره‌های سلجوقی تا معاصر را در خود جای داده است. رنگ‌های به‌کاررفته در کاشی‌کاری ایران، روند تحول خود را از دورۀ قاجار آغاز نموده و در دوران معاصر، تنوعی گسترده یافته است. با توجه به نقش و اهمیت رنگ در کاشی‌کاری، در پژوهش حاضر علاوه بر شناسایی رنگ‌های جدید و نوظهور کاشی‌کاری معاصر در حرم رضوی، سعی گردیده با توجه به مشخصات علمی این رنگ‌ها، مقایسه‌ای توصیفی با رنگ‌های هم‌خانواده و متعلق به دوره‌های پیشین انجام شود. بنابراین، هدف این پژوهش شناسایی پالت و تنوع رنگ‌های تازه‌ای است که به این فضای معنوی افزوده شده‌اند. حال این پرسش مطرح می‌شود کدام رنگ‌ها به‌عنوان پالتی نو در کاشی‌کاری‌های معرق معاصر بروز یافته و مشخصات آن‌ها چیست؟ بر این اساس، با استناد به مصاحبه‌های میدانی با استادکاران شرکت کاشی سنتی آستان قدس رضوی و نیز رجوع به منابع کتابخانه‌ای در رابطه با تاریخ نصب و مرمت کاشی‌ها، تمامی کاشی‌های معرق مربوط به دهه 70 تا اواخر دهه 90 شمسی شناسایی و عکاسی شده و یافته‌ها با روش توصیفی-تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است. درنهایت، تعداد 135 کد رنگ، بیشتر از صحن‌ها و رواق‌های تازه احداث‌شده به دست آمد. این رنگ‌های نوظهور متعلق به 6 خانواده رنگی مختلف هستند.

کلیدواژه‌ها

حرم مطهر رضوی

کاشی‌کاری معاصر

کاشی معرق

پالت

رنگ

20.1001.1.30927498.1403.2.5.1.0

عنوان مقاله English

Emerging palettes in contemporary tilework, a case study of mosaic tileworks in the Holy Shrine of Hazrat Reza

نویسندگان English

Alireza Taheri Moghaddam ¹

Davood Ranjbaran ²

¹ PhD candidate in Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Theoretical Sciences & Higher Art Studies University of Art, Tehran

² Associate Professor, Faculty of Theoretical Sciences & Higher Art Studies, University of Art, Tehra

چکیده English

One of the largest religious buildings in the world, the shrine of Imam Reza is considered a huge treasure of architectural decorations spanning many centuries. Among these decorations, tilework can be regarded as the most significant decorative element in this collection. This vast collection contains unique works from Seljuk tilework to the contemporary period. Considering the role and importance of color in tilework, this research aims to identify the new and emerging colors of contemporary tilework and make a descriptive comparison with colors of the same family from previous periods, according to the scientific characteristics of these colors. Therefore, the aim of this research is to identify the palette and variety of new colors that have been added to this spiritual space. Now the question arises: which colors have appeared as a new palette in contemporary mosaic tileworks, and what are their characteristics? Based on field interviews with the master workers of Razavi traditional tile company and referring to library sources regarding the dates of installation and restoration of tiles, all mosaic tiles from the 1970s to the late 1990s were identified and photographed, and the findings have been evaluated using a descriptive-analytical method. Finally, the number of 135 color codes was obtained, mostly from the newly constructed courtyards and porticoes. These emerging colors belong to six different color families.

کلیدواژه‌ها English

Hazrat Reza shrine

contemporary tilework

mosaic tile

palette

color

Encyclopedia of Astan Quds Razavi, (Vol. 2), (2020). Mashhad: Islamic Research Foundation Astan Quds Razavi.

Hillenbrand, R., (2008). Aspects of Timurid Architecture in Central Asia. Golestan_e_Honar, Volume 4, Issue 4, Number 14: 65-82. (In Persian). Retrieved from: http://golestanehonar.ir/article-1-223-fa.html

Holtzschue, L., (2016). Understanding Color: an introduction for designers, 4^th ed. (M. Rasouli, Trans.). Mashhad: Kasra Publication.

Jalali, M., et al (2014). Ganjina; Artwoks of the Museum of Astan Quds Razavi; A collection of articles. Mashhad: Islamic Research Foundation Astan Quds Razavi.

Jalali, M., et al (2018). Architectural Decoration of Imam Reza's (A.S) Shrine. Mashhad: Islamic Research Foundation Astan Quds Razavi.

Khorshidi, H., (2017). Tiling in the holy shrine of Razavi. Mashhad: Islamic Research Foundation Astan Quds Razavi.

Mishmastnehi, M., Mortazavi M., May 2020. Technical and Historical Identification of Gilded Tiles in Islamic Architecture of Iran. Journal of Archaeological Studies, Volume 12, Issue 1, Serial Number 21: 243-261. (In Persian with English abstract). https://doi.org/10.22059/jarcs.2020.264467.142608

Moghimi, I., (One of the master tile-maker of Astan Quds Razavi traditional tile company). Interviewer: Alireza Taheri Moghadam. Date of interview: Spring 2023.

Mowlavi, 'A., (2011). Khurasan; Building and Dignitaries Collection of Articles. 2nd ed. Mashhad: Islamic Research Foundation Astan Quds Razavi.

Naderi, B., (1978). Briefly about tile making in Mashhad. Art and People Journal, no.188: 58-65. (In Persian). Retrieved from: https://B2n.ir/m32765

Nazar Kardeh, A., (June 2014). Examining the tiling documents of the holy shrine and blessed places of Razavi from Safavid to Qajar. Astane Honar, Volume 4, Issue 8: 10-19. (In Persian). Retrieved from: https://B2n.ir/m74986

Pirnia, M.K., Bozorgmehri, Z., (2002). Building materials. Tehran: Publications of the General Department of Cultural Heritage of Iran.

Pirnia, M.K., Memarian, G.H., (2017). An introduction to Iranian Islamic architecture. Publisher: Author.

Pope. A.U., (2014). Persian architecture. (GH. Sadri Afshar, Trans.). Tehran: Dat Publication.

Pougatchenkova, G.A., (2008). Chefs-d'auvre d'architecture de L'ASIE CENTRAL XIV-XV siècle. (D. Tabaei, Trans.). Tehran: Farhangestan-e Honar.

Riazi, M.R., (2016). Qajar tiling. Tehran: Yassavoli Publication.

Taheri Moghaddam, A., kazemnejad, S., (April 2017). Tile work Color Palette of Ghiyasiyeh School of Khargerd; The Permanent Building of the Timurid Period in Khurasan. Negarineh Islamic Art, Volume 4, Issue 13: 32-50. (In Persian with English abstract).

https://doi.org/10.22077/nia.2018.1643.1127

Zomarshidi, H., (2012). Tile-Workâ™s Evolution Transition in Architectural Works. Journal of Iranian Architecture Studies, Issue.1. No.2: 65-78. (In Persian with English abstract). https://jias.kashanu.ac.ir/article_111702.html?lang=fa

Zomarshidi, H., (2006). Formation periods of mosaic tiles in Iranian buildings. Roshdh Art Education Journal, Issue. 4. No.2: 4-11. (In Persian). Retrieved from: https://b2n.ir/n74172

URL 1: colorwheel company, Retrieved from: https://colorwheelco.com/buy-now/product/color-wheel-9-1-4-diameter/