نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

تجلی «تجرید بصری» در نگاره «معراج» اثر سلطان محمد نگارگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه شاهد تهران، گروه هنر، پژوهش هنر
چکیده
تجرید در هنر اسلامی دارای تنوع و شبکه ای درهم تنیده از هنر هایی است که بر اساس شریعت اسلام جلوه ی وحدت آفرینی را متجلی نموده است. هدف این پژوهش بررسی عناصر تجریدبصری بر اساس« ادراک سینوی» طبق اصول چهارگانه، در نگاره معراج پیامبر(ص) اثر سلطان محمد نگارگر است. این پژوهش، به بررسی تجریدتصویری و بیان آن درنگاره معراج پرداخته و این سوال بنیادین مطرح است: " مراحل چهارگانه، مبتنی بر آرای ابن سینا چه تفاسیری را در تحلیل بازتاب تجرید نگاره «معراج » پیش رو می نهد"؟ پژوهش حاضر کیفی است، از منظر هدف، بنیادی، از نظر روش، با رویکردی تفسیر گرا به توصیف و تحلیل کیفی موضوع می پردازد، گردآوری اطلاعات ، اسنادی-کتابخانه‌ای و با توجه به نقش خوانش اثر هنری درمفهوم تجرید،بر اساس ادراکات سینوی از مرحله حسی به سیر ادراک عقلی شکل می گیردوساختار چهارگانه تعیین ، تحدید، تعین‌وتجرید از منظرتجرید سینوی مراحل «حسی، خیالی، وهمی، عقلی»را در رابطه با پنج حس باطنی نمودار و چگونگی بازنمود ساختار چهارگانه در قالب شاخصه های تصویری نگاره معراج موضوع تحقیق حاضر است. نتایج نشان می دهد عواملی مانند دوبعد نمایی،دوری از طبیعت گرایی و ...،داشتن چند زاویه دید همزمان و نبود بعد و عمق مادی در تصویر،انتخاب رنگ وعناصرنمادین و خالص،ارتباط با شعر و ادب، ایجاز در خط وسطح، نور منتشر و درونی در نگاره منطبق با نگاه حکمی ابن سینا، منجر به ایجاد عالمی مثالی و تجریدی، که به مدد عناصر تصویری پس از طی مراحل چهارگانه بر مفهوم تجرید تصویری منطبق شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The manifestation of "visual abstraction" in the *Mi'raj* painting by Sultan Muhammad.

نویسنده English

Mohammad reza Tabei
Shahed University, Tehran, Department of Art, Art Research
چکیده English

Abstraction in Islamic art manifests as a complex web of expressions reflecting the “unifying creativity” inherent in Islamic law. This study analyzes the elements of visual abstraction in Sultan Muhammad’s Mi’raj (Prophetic Ascension) miniature, predicated upon Avicenna’s fourfold principles of perception. The central research question asks: “What interpretive frameworks do Avicenna’s fourfold stages provide for analyzing the reflection of abstraction within the Mi’raj miniature?”
Employing a qualitative, fundamental research design with an interpretive methodology, this study utilizes documentary and archival methods. Given the significance of the viewer’s cognitive process in grasping abstraction, the research traces the trajectory of Avicennian perception from the sensory realm to the intellect. The fourfold ontological structure—comprising delimitation, determination, specification, and abstraction—is examined in conjunction with the stages of “sensory, imaginative, estimative, and intellectual” perception and the five internal senses to identify how these are encoded into the miniature’s visual lexicon.
The findings demonstrate that elements such as two-dimensionality, anti-naturalism, simultaneous perspectives, the negation of material depth, the use of symbolic/pure hues, intertextuality with poetry, linear and planar conciseness, and emanationist light culminate in the realization of the Imaginative Realm (‘Alam al-Mithal). Through these visual modalities and the progression of the fourfold stages, a coherent concept of pictorial abstraction is realized.

کلیدواژه‌ها English

The Ascension of the Prophet (PBUH)
Sultan Muhammad (the painter)
pictorial abstraction
Persian miniature painting
Avicennian theories of perception

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1405