نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

تحلیل نسبت هندسه با ساختار بصری نقاشی، رزم کیخسرو و افراسیاب (نسخه شاهنامه بایسنقری 833 ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده پژوهش های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان.
2 استاد، دانشکده هنرهای تجسمی و کاربردی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران
چکیده
نسبت میان هندسه و نقاشی ایرانی موضوعی است که بر پایه مطالعه نقوش هندسی در علم ریاضیات و پیوند آن با قوانین بصری صورت می پذیرد. در حقیقت ما در نقاشی ایرانی شاهد زبان تصویری ویژه ای هستیم که از تعامل میان فرم و محتوا شکل گرفته است؛ و برحسب روابط و تناسبات هندسی و از طریق محاسبه سازمان یافته است، از اینرو آشکار ساختن ساختار پنهان هندسی در نقاشی ایرانی و بررسی نسبت آن در ترکیب عناصر بصری در نقاشی رزم کیخسرو و افراسیاب موضوعی است که این پژوهش سعی دارد به شناسایی آن بپردازد، این مقاله به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که درلایه های پنهان نقاشی رزم کیخسرو و افراسیاب نسبت هندسه با ساختار بصری چگونه ایجاد شده است؟ روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی و با فنون جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای و اسنادی اســت. حاصل تطبیق و نتیجه بررسی ها نشان می دهد که 1-هنرمند در نقاشی رزم کیخسرو و افراسیاب سازمانی دقیقاً محاسبه شده از عناصر هندسی و نظامی از روابط خطی و فرمی را کشف کرده است و آن را بر اساس مبانی تصویری و تجسمی عرضه می دارد.2-با کاهش عناصر تجسمی به شکل های هرچه بنیادی تر(دایره، مثلث، مربع، پنج ضلعی) و نزدیک کردن این اشکال به خلوص هندسی، و چند رنگ اصلی روی سطح تصویر، عناصر ناب ساختاری معماری فضا را بازسازی می کند.3- نقاش در جانمایی عناصر سازنده اثر از فن خط کشی سنتی و تناسبات ریاضی و روابط عددی استفاده کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the relationship between geometry and the visual structure of painting, the battle of Kay Khosro and Afrasiab” painting (Shahname Baysanqari version 833 AH)

نویسندگان English

reza pourzarrin 1
Asghar Javani 2
1 Ph.D. Student in Art Research, Faculty of Research Excellence in Art and Entrepreneurship, Art University of Isfahan, Iran.
2 Professor Faculty of Visual Arts, Art University of Isfahan, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

Geometry has always been one of the crucial elements of designing the structure of works in Iranian art and architecture. Due to its semi-abstract nature, geometry and mathematics are consistent with the origin of Islamic art (the world of forms). The abstract structure of geometric motifs presents a complete and pure effect of abstraction in comparison with plant motifs and slimes. These abstract motifs evoke inner and mental concepts. Due to its sacred approach, this feature has created an abstract nature of form and space that manifests the inner truth of objects. It seems that geometry in the traditional arts of Iran has become a unique quality framework for traditional Iranian arts due to its shape structure and special content as an element of identity making. This paper answers the question, how is the relationship between geometry and visual structure created in the covert layers of “the battle of Kay Khosro and Afrasiab” painting ? The research method used is descriptive-analytical with library and documentation data collection. Investigations on this painting shows that geometric relationships and rules based on order, balance and harmony have been applied in the arrangement of the composition of this work. By using the golden division in setting the picture frame, the painter has succeeded in placing the elements of the picture, like the group of warriors, soldiers, trumpets and horses.The painter recreates the architecture of the space by reducing the visual elements to the most basic shapes (circle, triangle, pentagon) and bringing these shapes closer to geometric purity, and a few main colors on the surface of the image and pure structural elements and it has been used in finding the key points needed for the placement of image elements. Furthermore, the painter offers an effective tool for creating dynamic spatial experience by using a covert grid infrastructure of diagonal carrier lines instead of the generally accepted horizontal-vertical spatial order. The result of the comparisons and investigations show that 1- In the studied paintings , the artist has discovered an exactly calculated organization of geometric and systematic elements of linear and formal relationships and presents it on the basis of pictorial and visual basics. 2- Through reducing the visual elements to the most basic shapes (circle, triangle, square, pentagon) and bringing these shapes closer to geometric purity, and a few main colors on the surface of the image, the artist recreates the pure structural elements of the space architecture. 3-The painter has adopted the traditional drawing techniques, mathematical proportions and numerical relationships in placing the elements of the painting.

کلیدواژه‌ها English

geometry
Iranian paintings
“the battle of Kay Khosro and Afrasiab” painting
visual structure
proportionality of numbers
افشار مهاجر، کامران، و طیبه بهشتی. (1394). «چگونگی روند ترکیب‌بندی در نگاره‌های ایرانی». آینه میراث. (شماره ٣٢)، 9-32.
افشار مهاجر، کامران، و طیبه بهشتی. (١٣٩٤). «گواه نظام شبکه‌ای در ترکیب‌بندی نگاره‌های نسخة خطی شاهنامة بایسنقری». هنرهای زیبا. ( شماره 4)، 39-47.
آژند، یعقوب. (1387). مکتب نگارگری هرات. تهران: فرهنگستان هنر.
بهرامیان، رعنا، و همکاران. (1395). «بازشناسی تناسبات طلایی در نگاره‌های کمال‌الدین بهزاد (مطالعه موردی: نگاره ساخت مسجد جامع سمرقند)». نگارینه هنر اسلامی. (شماره 10)، 16-31.
پاکباز، رویین. (1384). نقاشی ایرانی. تهران: زرین و سیمین.
پاکباز، رویین. (1385). دایره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر.
داندیس، دونیس. (1385). مبادی سواد بصری. ترجمه مسعود سپهر. تهران: سروش.
پاکباز، رویین. (1381). در جست‌وجوی زبان نو: تحلیلی از سیر تحول هنر نقاشی در عصر جدید. تهران: نگاه.
حسینی‌راد، عبدالمجید. (1384). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزه هنرهای معاصر تهران.
سعید، عصام، و عایشه پارمان. (1399). نقش‌های هندسی در هنر اسلامی. ترجمه مسعود رجب‌نیا. تهران: سروش.
سوارکوب، مهناز. (1398). «مطالعه تطبیقی الگوهای هندسه پنهان در نگارگری مکتب شیراز و هرات». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. شیراز: موسسه آموزش عالی هنر.
شاهسوندی، شیده. (1391). «بررسی هندسه پنهان در نگاره‌های هفت گنبد بهرام، اثر شیخ‌زاده». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. اصفهان: دانشگاه هنر.
فدایی، فرزانه. (١٣٩٣). «شناخت نظام هندسی پنهان در ساختار ترکیب‌بندی نقاشی ایرانی، مطالعة موردی نگاره ایاز نسخة ظفرنامة تیموری». نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی. اصفهان: دانشگاه هنر.
قاضی‌زاده، خشایار. (1382). «هندسه پنهان در نگاره‌های کمال‌الدین بهزاد». خیال. (شماره 6)، 4-29.
زارعی فارسانی، احسان، و مریم قاسمی. (١٣٩٦). «ساختار منحنی نگاره‌های ایرانی بر زمینه‌های معمارانه». پژوهش در هنر و علوم انسانی. (شماره 4)، 75-84.
صادق‌زاده، رضوان. (1397). «ساختار بصری و عملکرد آن در نقاشی مکتب هرات». پایان‌نامه دکتری. اصفهان: دانشگاه هنر.
کریچلو، کیت. (1390). تحلیل مضامین جهان شناختی نقوش اسلامی. ترجمه حسن آذرکار. تهران: حکمت.
کنبی، شیلا. (1391). نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی. تهران: دانشگاه هنر.
گری، بازیل. (1369). نقاشی ایران. ترجمه عربعلی شروه. تهران: عصر جدید.
مراثی، محسن. (1373). «هندسه بنیادی در نگاره‌های ایرانی». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
ملک پائین، علی، و ژانگ چانگ هونگم. (1398). «بررسی هندسه پنهان در مکتب نگارگری هرات؛ با تأکید بر نگاره به لشکر نمودن اسکندر، سخن گوشه‌نشینان را». نگره. (شماره 52)، 5-24.
نجیب‌اوغلو، گلرو. (1398). هندسه و تزیین در معماری اسلامی. ترجمه مهرداد قیومی بید هندی. تهران: روزنه.
نظرلی، مائیس. (1390). جهان دوگانه مینیاتور ایرانی. ترجمه عباسعلی عزتی. تهران: فرهنگستان هنر.
حاتمی، شهریار. (1400). نهان بر عیان: مهندسی تصویر در نگارگری ایران-سده هشتم تا یازدهم ه.ق. تهران: موزه هنرهای معاصر.
هاشمی، غلامرضا. (1401). «بررسی تطبیقی پارادایم قاب در نگاره‌های هفت‌اورنگ فریر و شاهنامه شاه‌تهماسبی و تحلیل آن بر اساس نظریه بازتاب». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 1)، 15-32.
هافتمان، ورنر. (1385). اندیشه و کار پل کلی. ترجمه محسن وزیری‌مقدم. تهران: سروش.
Kepes, Gyorgy. (1944). Language of Vision. Chicago: Paul Theobald.
Hofmann, Werner. (1954). The Mind and Work of Paul Klee. London: Faber and Faber Publisher
دوره 1، شماره 4
زمستان 1402
صفحه 101-117

  • تاریخ دریافت 17 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 23 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1402