نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

بررسی تطبیقی صندوق قبور چوبی مازندران با خراسان بزرگ در قرن نهم هجری قمری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، عضو هیت علمی گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا تهران، ایران
چکیده
در معماری اسلامی قرن نهم هجری قمری ایران شاهد گسترش و رشد بناهای آرامگاهی هستیم. در داخل این ابنیه غالباً صندوق قبور چوبی را دقیقاً بر روی قبر قرار می ­دادند که معمولاً با تزئیناتی نیز همراه بود. نوع و شیوه تزئینات بر روی این دسته از آثار چوبی نیز وابسته به عوامل مختلفی بوده است و در مناطق مختلف، نیز متفاوت است. بر این اساس، سؤال اصلی پژوهش این است که باوجود تفاوت­ ها در حکومت­ های محلی مازندران و خراسان در قرن نهم هجری قمری، چه تفاوت­ها و مشابهت ­هایی بصری و تکنیکی در صندوق قبور این دو منطقه قابل فرض است؟ به همین منظور هدف از تدوین پژوهش حاضر، علاوه بر رسیدن به تفاوت­ها و شباهت­های موجود بر صندوق قبور مازندران و خراسان در قرن نهم هجری قمری، مطالعه ساختار بصری و محتوایی اجزای صندوق­ ها نیز می ­باشد. فرضیه پژوهش بر این مبنا شکل‌گرفته است که این آثار اغلب با یکدیگر متفاوت­ اند تا مشابه، برای اثبات این ادعا سه اثر از هر منطقه تقریباً در بازه زمانی مشترک انتخاب و با یکدیگر مقایسه و تحلیل شده است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تطبیقی و تحلیلی است که مطالب آن، به‌صورت کتابخانه­ ای و با پیمایش­ های میدانی گردآوری شده‌ است. یافته­ های تحقیق نشان داد باوجود این­که آثار هر منطقه دارای شیوه خاص و متفاوت تزیین می­ باشد، شیوۀ کنده­ کاری و تزیین صندوق­ قبرهای چوبی در خراسان باوجود عدم نوآوری، دارای نوعی انسجام سبکی است، اما در صندوق­ قبرهای چوبی مازندران بلعکس، آثار باکیفیت‌تر و پرکارتر نیز با اجزای متنوع ­تری کار شده ­اند.
 
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative study of Mazandaran wooden graves with Greater Khorasan in the 9th century AH

نویسنده English

Mohammad Madhoshian Nejad
Assistant Professor, Faculty Member, Handicrafts Department, Faculty of Arts, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

In the Islamic architecture of the 9th century AH in Iran, we see the expansion and growth of tomb buildings. Inside these buildings, wooden graves were usually placed exactly on the grave, which had decorations. The type and method of decoration on this category of wooden works has also depended on various factors. Which has also been different in different regions. Accordingly, the main question of the article is: Despite the differences in the local governments of Mazandaran and Khorasan in the 9th century AH, what are the differences and visual and technical similarities in the fund of wooden tombs of these two regions? For this purpose, the purpose of compiling the present study, in addition to achieving the differences and similarities between the graves of Mazandaran and Khorasan in the 9th century AH, is to study the visual and content structure of the components of the funds. The research hypothesis is based on the fact that these works are often different from each other rather than similar. To prove this claim, three works from each region have been selected and compared with each other in almost a common period of time. The research method in this research is descriptive-comparative and analytical. Its contents have been collected in the form of libraries and field surveys. The research findings showed that despite the fact that the works of each region have a special and different way of decorating, the method of carving and decorating the wooden tomb fund in Khorasan, despite the lack of innovation, has a kind of style coherence. But in the Mazandaran Wooden Tomb Fund, on the contrary, higher quality and more prolific works have been worked with more diverse components.

کلیدواژه‌ها English

wood carving
grave fund
Mazandaran wood carving
Khorasan wood carving. 9th century wood carving
امیر غیاثوند، محبوبه. (1382). هنر گره چینی در معماری. تهران: موسسه فرهنگی تکوک زرین.
اوکین، برنارد. (1386). معماری تیموری در خراسان. ترجمه علی آخشینی. مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
بلخاری، حسن. (1394). مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی. (دفتر اول و دوم). تهران: سوره مهر.
حسینی‌راد، عبدالمجید. (1396). مبانی هنرهای تجسمی. تهران: دفتر تألیف کتاب‌های درسی فنی و حرفه­ای و کاردانش.
ستوده، منوچهر. (1374). از آستارا تا استرآباد، ج5-1. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
سید محمدمهدی میرزاامینی؛ و سید جلال‌الدین بصام. (1390). «بررسی نقش نمادین ترنج در فرش ایران». انجمن علمی فرش ایران. (شماره 18)، 30-9.
شعیرکارپور، معصومه. (1396). «شیوه طراحی و ساختار نقوش سنتی (اسلیمی و ختایی) در عصر تیموری» پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. مشهد: موسسه آموزش عالی فردوس.
شیخی، علیرضا. (1395). «واکاوی مناسبات قدرت در عهد شاهرخ تیموری و بازتاب آن در آثار منبت خراسان». رساله دکتری. تهران: دانشگاه هنر.
شیخی، علیرضا؛ و همکاران. (1397). «سنجش تاریخی و تطبیقی ویژگی‌های فنی و نقش‌پردازی درهای چوبی موزه بزرگ خراسان». نگره. (شماره 45)، 115- 104.
فقیه‌بحرالعلوم، محمدمهدی. (1385). تاریخ تشیع و مزارات شهرستان ساری. قم: وثوق.
کیانمهر، قباد؛ و محمد خزایی. (1385). «مفاهیم و بیان عددی در هنر گره­چینی صفوی». کتاب ماه هنر. (شماره 92-91)، 39-26.
کریمیان، معصومه. (1391). «ساخت رحل قرآن بر اساس منبت­کاری تیموری». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. تبریز: دانشگاه هنر اسلامی.
کلانتر، علی‌اصغر. (1388). «ﺑﺎزﺗﺎب باورهای ﺷﻴﻌﻲ در ﺑﻨﺎﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﻲ ﻣﺎزﻧﺪران ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن دوره ﻗﺎﺟﺎرﻳﻪ». پایان ­نامه کارشناسی‌ارشد. تهران: دانشگاه شاهد.
ﮐﻼﻧﺘﺮ، ﻋﻠﻲﺍﺻﻐﺮ؛ و ﺣﺒﻴﺐ‌ﺍﷲ ﺁﻳﺖﺍﻟﻠﻬﻲ. (1392). «ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﮐﺎﺭﺑﺮﺩ ﻣﺘﻮﻥ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺩﺭ ﻫﻨﺮ ﺷﻴﻌﻲ ﻣﺎﺯﻧﺪﺭﺍﻥ (ﺑﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺁﺛﺎﺭ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻥ ﺳﺎﺭﻱ)». نگره. (شماره 29)، 18-5.
گلمبک، لیزا؛ و دونالد ویلبر. (1374). معماری تیموری در ایران و توران. ترجمه کرامت‌الله افسر و محمد یوسف کیانی. تهران: میراث فرهنگی.
ماه فروزی، علی. (1378). «بررسی و تحلیل آثار چوبی قرن 9 هجری قمری در مازندران (بررسی و تحلیل آثار ساری)». پایان ­نامه کارشناسی‌ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
مهدوی، سیده کبری. (1391). «طراحی و ساخت زیورآلات چوبی بر مبنای منبت­کاری مازندران (در و صندوق قبر)». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. تبریز: دانشگاه هنر اسلامی.
نیستانی، جواد. (1383). «پژوهشی در بناهای آرامگاهی مازندران مرکزی در قرن 9 هجری (با تأکید بر ویژگی‌های معماری بومی)». رساله دکتری. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
دوره 1، شماره 3
پاییز 1402
صفحه 39-52

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1400