نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نظام جانوری در منظومه های عطار نیشابوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 استادیار گروه صنایع دستی ، دانشگاه هنر ،تهران، ایران
3 استادیار گروه فلسفه هنر، دانشکده علوم نظ ری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران
چکیده
عطار نیشابوری در منظومه های اسرارنامه، الهی نامه، مصیبت نامه و منطق الطیر از حکایت ها و تمثیل های متفاوتی استفاده می کند تا گنج های « حقایق و حکمت هایی را بیان نماید که از آنها با نام یاد می کند. استفاده از نمادهای جانوری و بیان داستان- » بی شمار هایی از زبان جانوران ازجمله بخش های مهم این حکایتها است. عطار از دایره گستردهای از جانوران استفاده نموده و با استفاده از ویژگی های آنها، مفاهیم و مقاصد خود را انتقال می دهد. بررسی، توصیف و تحلیل این جانوران و خصوصیات آنها، علاوه بر افزایشِ شناخت اندیشه های عطار، کمک می کند تا اطلاعات ما درباره گفتمان های جانوری آن دوره افزایش یافته و دریافت کامل تری از فهمِ هم عصرانِ عطار از حیوان به خصوص در خراسان بزرگ به دست بیاوریم. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی منظومه های چهارگانۀ عطار پرداخته و پس از استخراج نام جانوران، ویژگی هایی از حیوانات که در حکایات بیان شده را ذکر می نماید. مطالعه حاضر نشان می دهد که عطار در وصف خود از جانوران و ویژگی های آنها، از منابعِ متفاوتی مانند داستان های قرآن کریم و متون تفسیری،احادیث و روایات مرتبط با پیامبران و بزرگان، داستان های افسانه ای-عامیانه و منابع علمی-شبه علمی این دوره استفاده کرده است. البته او تنها به ویژگی ها و خصوصیاتی از حیوانات اشاره کرده که برای بیان منظورِ خویش به آنها نیاز دارد و حتی در مواردی نه تنها به منابع خود وفادار نبوده، بلکه هر جا که لازم دانسته است ویژگی هایی از حیوانات را بیان می کند که با اطلاعاتِ این منابع در تعارض می باشند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Animal system in the systems of Attar Neyshabouri

نویسندگان English

Mahdi Mohammadi 1
Ahmad Tondi 2
Amir Maziar 3
1 PhD Student in Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Art Studies, University of Arts, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Handicrafts, Tehran University of Arts, Iran
3 Assistant Professor, Department of Philosophy of Art, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Art Studies, University of Arts, Tehran, Iran
چکیده English

Attar Nishaburi uses different narrations and allegories in Asrar-Nameh, Ilahi-Nameh, Mosibat- Nameh, and Mantiq-ut-Tayr versified stories to share intelligence and wisdoms that he names “countless treasures”. Using animal symbols and animal characters are important parts of these narrations. By employing a variety of animals and their characteristics, Attar conveys his ideas and concepts. In addition to gaining a deeper insight into Attar’s thoughts, surveying, describing, and analyzing these animals and their characteristics help us to improve our knowledge about the dialogues based on animals’ characteristics in his era and better comprehend his contemporaneous view regarding animals, especially in the Greater Khorasan. Using a descriptiveanalytical method, this article attempts to investigate Attar’s fourfold versified stories and state the characteristics of the mentioned animals in the narrations, after extracting their names. The study indicates that Attar used different resources including stories in Koran Karim, descriptive texts, aphorisms and traditions related to prophets and scholars, fiction-slangy stories, and scientific-quasi as well as scientific sources to describe the animals and their characteristics. Of course, he only uses the animals’ characteristics that he finds useful to express his ideas. In some cases, he is not concerned about being loyal to the references; he rather adds new characteristics to the animals that are controversial to the references.

کلیدواژه‌ها English

Mystical Literature
Attar Nishaburi
Fourfold Versified Stories
ابوالرجاء قمی، نجم­الدین. (1345). تاریخ ­الوزراء. به­ کوشش محمدتقی دانش ­پژوه. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
بازگیر، مهناز. (1396). «سگ در حوزه تمثیل در کلام سنایی و عطار و مولانا». تحقیقات تمثیلی در زبان و ادب فارسی. (شماره 32)، 51-29.
پورنامداریان، تقی. (1375). رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
تقوی، محمد. (1376). حکایت‌های حیوانات در ادب فارسی، تهران: روزنه.
خلیلی، کامیاب. (1384). فرهنگ اصطلاحات و ضرب ­المثل­های جانوری در زبان فارسی. تهران: قصیده ­سرا.
رازی، شه مردان­ بن­ابی­ الخیر. (1362). نزهت­نامه علایی. ترجمه فرهنگ جهانسوز، تهران: موسسه مطالعات ­و تحقیقات فرهنگی.
رحیمی، امین، و همکاران. (1393). «نمادهای جانوری نفس در متون عرفانی با تکیه‌بر آثار سنایی، عطار و مولوی». متن پژوهی ادبی، (شماره 62)، 173-147.
روحانی، مسعود، و ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻨﺎﻳﺘﻲ ﻗﺎﺩﻳﮑﻼﻳﻲ. (١٣٩٥). «تقابل‌های ﺩﻭﮔﺎﻧﻪ ﺩﺭ ﻏﺰﻟﻴﺎﺕ ﻋﻄﺎﺭ ﻧﻴﺸﺎﺑﻮﺭﻱ». ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﻓﺎﺭﺳﻲ. (شماره 81 )، 221-201.
ریتر، هلموت. (1388). دریای جان. ج1. ترجمه عباس زریاب خویی و مهرآفاق بایوری. تهران: الهدی.
سجادی، سید جعفر. (1370). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: کتابخانه طهوری.
صفایی، علی و رقیه آلیانی. (1394). «نشانه‌شناسی عرفانی تقابل‌های دوگانه نمادهای حیوانی در غزلیات شمس». ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا(س). (شماره 12)، 194-161.
طوسی، محمد بن محمد بن احمد. (1345). عجایب ­المخلوقات. به ­اهتمام منوچهر ستوده. تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب.
عبداللهی، منیژه. (1381). فرهنگ اصطلاحات و ضرب ­المثل­های جانوری در زبان فارسی. تهران: پژوهنده.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1386). اسرارنامه. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1392). الهی­نامه. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1388). مصیبت­نامه. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1384). منطق ­الطیر. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن.
فروزانفر، بدیع ­الزمان. (1340ـ1339). شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری. تهران: انجمن آثار ملی.
گلی آیسک، مجتبی. (1392). فرهنگ نمادشناسی پرندگان در شعر عرفانی (منطق ­الطیر، مثنوی مولانا، دیوان حافظ، دیوان عطار). ج1. تهران: سروش.
دوره 1، شماره 2
تابستان 1402
صفحه 37-56

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1400