نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

تحلیل نقوش و صفحه آرایی قرآن میر عبدالقادر حسینی شیراز ی از مکتب هند و مقایسه آن با قرآن روز بهان شیراز ی از مکتب شیر از (از مجموعه نفایس آستان قدس رضو ی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 کارشناس ارشد، گروه هنر اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
3 مربی گروه هنر اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
با ورود اسلام به ایران و سایر نقاط به‌ویژه در دوره صفوی، تذهیب‌های قرآنی دارای اهمیت و ارزش زیبایی‌شناسی خاصی گردید. در این دوره بین ایران و هند ارتباطاتی ‌ویژه در زمینه‌ هنری ایجاد و درنتیجه دامنه تحقیقات هنری گسترش یافت. در ایران، بهترین مذهّبان تنها در پایتخت ساکن نبودند. در سراسر قرون نهم و دهم هجری­ قمری، شیراز یکی از مراکز اصلی تدوین کتب دست‌نویس به شمار می‌آمد. این پژوهش برآن است که با انتخاب هدفمند دو قرآن نفیس از موزه‌ آستان قدس رضوی، قرآن روزبهان شیرازی با شماره ثبت 136 از مکتب شیراز و قرآن عبدالقادر حسینی شیرازی با شماره ثبت 106 مربوط به مکتب هند و ایرانی -هر دو از قرآن‌های شاخص در مکتب‌های عنوان‌شده در دوره زمانی صفوی- را مورد مطالعه و تطبیق قرار دهد. سؤال اصلی این است که چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی بین سبک تذهیب در قرآن میر عبدالقادر حسینی شیرازی و قرآن روزبهان شیرازی دال بر اثرگذاری مکتب شیراز بر مکتب هند و ایرانی یا بالعکس وجود دارد؟ هدف اصلی پژوهش دستیابی به ویژگی‌هایی تذهیب‌های مکتب هند و ایرانی است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. در این روش علاوه بر معرفی این آثار نفیس و هنرمندان آن‌، با بررسی تذهیب و صفحه‌آرایی‌ و تطبیق آن‌ها با یکدیگر، ویژگی‌های هر مکتب مورد مطالعه قرار داده می‌شود. همچنین پژوهش بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و استفاده از منابع اینترنتی خواهد بود. نتایج حاصله نشان می‌دهد کتابت قرآن در هند بیشتر تحت تأثیر هنرمندان ایرانی به‌خصوص هنرمندان مکتب شیراز بوده است و تبادل هنری و فرهنگی در این دوره با توجه به شیعی‌مذهب بودن قطب شاهیان بیش ‌از پیش مشهود می‌شود، چنانکه صفحه‌آرایی و آرایه‌های تذهیبی قرآن عبدالقادر حسینی و قرآن روزبهان مشابه صفحه‌آرایی‌های صفوی است. استفاده از رنگ‌های خاص و ترکیبی که از اختصاصات سبک روزبهانی است در هر دو قرآن مشترک می‌باشد. در این میان در تذهیب‌های قرآنی میر عبدالقادر برخی ویژگی‌ها ازجمله نوع پرکاری در تذهیب و علاقه به طبیعت‌گرایی با گل‌های ریز و فراوان دیده می‌شود که از تأثیرات مکتب هند بر مکتب شیراز است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the Gilding and Layout of Abdul Qader Husseini Shirazi Quran from the Indo-Iran School and Comparision with Roozbahan Shirazi Quran from the Shiraz School

نویسندگان English

Samad Najarpour Jabbari 1
Akram Norouzi 2
Mohamadreza Shirvani 3
1 Assistant Professor, Department of Writing and Painting, Faculty of Handicrafts, Isfahan University of Arts, Isfahan. Iran
2 M.Sc., Islamic Art, Isfahan University of Arts,Isfahan. Iran
3 Instructor, Department of Islamic Art, Faculty of Handicrafts, Isfahan University of Arts,Isfahan. Iran
چکیده English

Throughout history, especially during the period, Safavid  Qur'anic illuminations have had a significant and aesthetic value. During this period, communications between Iran and India initiated especially in the artistic field, resulting in a wider range of artistic research. The present study aims to select purposefully two exquisite Qurans from the Astan Quds Razavi Museum, the Quran of Roozbahan Shirazi with the number 136 from the Shiraz School and the Quran, Abdul Qader Hosseini Shirazi, with the number 106 in the Indo-Iranian school, and to study and compare these two Qurans. The main goal of the study is to achieve the characteristics of the school of Hinduism and Iranian. The method of study was descriptive-analytic with a comparative approach to achieving goals. The result demonstrating the layout and decorative arches of the Quran, Abdul Qader Hosseini and Quran Roozbehan, are similar to the layout of the Safavid layout, and the similarities and influences of the layout type in Fatahah Kaltekh from the Shiraz school are seen in the Indian and Iranian schools. The use of special colors, which is a rosiban style attribute, is common in both Qur'ans, among which these Qur'anic motifs are considered by some of the qualities, including the type of prolific in the illumination and interest in nature, which is used by the use of tiny flowers that is a special school of Hinduism which has been influenced by the Qur'anic illustrations of the Shiraz school.

کلیدواژه‌ها English

Illumination
Indo-Iranian School
School of Shiraz
Quran of Mir Abdul Qader Hosseini Shirazi
Quran of Rooz Bahan Shirazi
قرآن. (106). قرآن میر عبدالقادر حسینی شیرازی. دوره صفوی (مکتب هند و ایرانی). محل نگهداری: موزه آستان قدس رضوی.
قرآن. (136). قرآن روزبهان شیرازی. دوره صفوی (مکتب شیراز). محل نگهداری: موزه آستان قدس رضوی.
آژند، یعقوب. (1387). مکتب نگارگری شیراز. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
اتینگهاوزن، ریچارد. (١٣٨٩). فن تذهیب و نسخه‌پردازی: سیر و صور نقاشی ایران، زیر نظر آرتور اپهام پوپ. ترجمه‌ یعقوب آژند. تهران: مولی.
اصفهانی، میرزا حبیب. (1369). تذکره‌ خط و خطاطان شامل خطاطان، نقاشان، مذهّبان و قاطعان و جلدسازان ایرانی عثمانی بانضمام کلام الملوک. ترجمه‌ رحیم چاوش اکبری. تهران: کتابخانه‌ مستوفی.
بهرامی، مهدی، و مهدی بیانی. (1328)، راهنمای گنجینه قرآن در موزه ایران باستان. تهران: موزه ایران باستان
پاکباز، رویین. (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: نارستان.
پوپ، آرتور، اپهام. (1378). سیر و صور نقاشی ایرانی. ترجمه‌ یعقوب آژند. تهران: مولی.
تهرانى، آقابزرگ. (1403ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه. بیروت: دار الأضواء.
حبیبی قاینی بایگی، مریم. (1393). «قرآن خطی شماره 106 به خط عبدالقادر حسینی شیرازی در موزه آستان قدس رضوی». آستان قدس رضوی. (شماره 8)، 28-22.
خرمشاهی، بهاءالدین. (1352). «سیر تذهیب در ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
خلیلی، ناصر و دیوید جیمز. (1381)، پس از تیمور: قرآن نویسی تا قرن دهم هجری. ترجمه‌ پیام بهتاش. تهران: کارنگ.
لینگز، مارتین. (1377). هنر خط و تذهیب قرآنی. ترجمه‌ مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: گروس.
شاملو، محسن. (1350). «سهم ایران در نشر و توسعه معارف اسلامی». وحید. (شماره 88)، 85-75.
شفیعی، ندا؛ و محسن مراثی. (1394). «بررسی ویژگی‌های تزیینی قرآن نگاری مکتب شیراز عصر صفوی». هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی. (شماره 1)، 24-13.
غروی، مهدی. (1352). «خواجه عبدالصمد شیرین‌قلم شیرازی». هنر و مردم. (شماره 128) 43-34.
قندهاریون، مریم. (1389). «بررسی و تحلیل تصویری نقش و رنگ در سه نسخه قرآن کریم (فاتحه‌الکتاب سه نسخه قرآن تیموری، صفوی و قاجار از گنجینه نفایس آستان قدس رضوی)». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
فدائیان، مجیــد. (1392). کاتالوگ فراخوان دوسالانهٔ تذهیب‌های قرآنی. مشهد: آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی.
معتقدی، کیانوش. (1392). خاندان روزبهان شیرازی. تهران: پیکره.
منشی قمی، احمد بن حسین. (1383). گلستان هنر. تصحیح احمد سهیلی خوانساری. تهران: گلستان هنر.
نوروزیان، گیتی. (1386). «کتاب‌آرایی ظفرنامه‌ها در مکتب شیراز». گلستان هنر. (شماره 4)، 86-73.
Edwardes, Stephen Meredyth. (1930), Mughal Rule In India. New York, AMS Press
Dehli, Ziauddin, Muhammad. (2005). Role of Persians at the Mughal Court: A Historical Study, During 1526 A.D. TO 1707. Quetta: Area Study Centre for Middle East & Arab Countries University of Balochistan
Richard Francis. (2004). “Persian art effects, Iranian exquisite manuscripts,6-11th century AH(1106CE_1688CE)”. Available in France national library. translated by Ali Rouhbakhshan, Tehran, printing and publishing organization of ministry of culture and Islamic guidance.