نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

سنت گرایی و سنت گریزی در طرح و رنگ فرش دستبافت مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی گروه فرش، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد، گروه فرش، دانشگاه هنر ،تهران، ایران
چکیده
یکی از حوزه های مکانی مهم در فرش دستباف ایران؛ فرش مشهد است. این حوزه در قیاس با فرش های روستایی و عشایری هم‌جوار خود تحت تأثیر عواملی همچون رخداد وقایع تاریخی گوناگون، برخورد با هنر و فرهنگ فرش‌بافی شهرهای نزدیک یا استان‌های دیگر و همچنین رشد و توسعه روزافزون جوامع شهری بیشتر دچار تغییر و تحول شده است. این مسئله به ویژه از دوره قاجار با توجه به تحولات حاصل از موج مدرنیته در جامعۀ ایران و رواج تأثیرپذیری هنر ایران از غرب، سرعت بیشتری به خود گرفته است. مقالۀ حاضر قصد دارد، با هدف اصلی میزان تغییرات به وجود آمده در سنت ها و شاخصه های اصیل موجود در طرح و نقش و رنگ فرش دستباف این منطقه را بررسی نماید. همچنین در این بررسی، عوامل مؤثر در ایجاد تحولات موجود در فرش دستباف، نسبت به سنت گرایی و سنت گریزی را مشخص سازد. تا در این راستا برای سوالات اصلی مقاله بتواند به پاسخ مناسبی دست یابد؛ ۱. تقابل سنت و مدرنیته در طرح، نقش و رنگ فرش دستباف مشهد چگونه است؟ 2. تحولات صورت گرفته بر اثر موج مدرنیته در نقوش و رنگ های فرش دستباف مشهد چیست؟ 3. نقاط قوت و ضعف به وجود آمده بر اثر مدرنیته بر سنت های حاکم بر طرح و رنگ فرش دستباف مشهد چه می‌باشند؟ روش پژوهش در این زمینه؛ توصیفی، تحلیلی و تطبیقی می باشد. به منظور مطالعه و بررسی بهتر، اطلاعات و نمونه هایی از فرش مشهد به صورت کتابخانه ای و میدانی از سه دوره  قاجار، پهلوی و معاصر انتخاب شده است. با استفاده از روش تطبیقی طرح و نقش هر سه دوره نسبت به هم؛ میزان پایبندی و عدم آن به حفظ سنت های فرشبافی در این حوزه مشخص  می گردد. همچنین با بررسی سیر تحول و تطور اجباری طرح، نقش و رنگ فرش مشهد، نحوه تغییر سلیقه مخاطبین آن مشخص می‌شود. نتایج این تطبیق و تحقیق نشان می دهد که فرش شهری حوزۀ مشهد کم ترین تحولات را در ویژگی های اصیل قالی خود تا به امروز داشته و سعی نموده تقریباً با همان سبک و سیاق سنتی خود راه را طی کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Traditionalism and untraditionalism in the design and color of Mashhad 's handmade carpet

نویسندگان English

Mohamad Reza Kheirollahi 1
Chakameh Zamiri 2
1 Instructor of Carpet Department, Faculty of Applied Arts, University of Arts, Tehran, Iran
2 Master, Department of Carpet, University of Arts, Tehran, Iran
چکیده English

The present article, intends to investigate the extent of changes in the traditions and the original features of the design, the motif and color of the handmade carpet in Mashhad region. Also, this study investigates the factors influencing the developments in handmade carpet concerning f traditionalism and untraditionalism. In this regard, the main aim of the present study to find the answer to the following questions: What is the contrast between tradition and modernity in the design, motif and color of Mashhad 's handmade carpet? What are the developments made by the modernity wave in motifs and colors of Mashhad 's handmade carpet? What are the strengths and weaknesses caused by modernity on the dominant traditions of motif and color of Mashhad 's handmade carpet? The method of research in this study is descriptive, analytical, and comparative. In order to gain better results, information and samples from Mashhad's carpet have been selected in the form of library and field methods from three periods of Qajar, Pahlavi and contemporary. Using the comparative method of design and motif of each of the three periods in relation to each other, the extent of adherence and lack of adherence to the preservation of carpet traditions in this field is determined. lso, by investigating the course of evolution and development of the design, we can determine the motif and color of Mashhad's carpet and the way the consumers’ tastes have . The results show that the urban carpet in Mashhad has undergone the slightest changes in the original features of its carpet up to now and has tried to continue almost the same style and traditional style. 

کلیدواژه‌ها English

Traditionalism
Untraditionalism
Handmade Carpet
Mashhad
Design and Motif
Color
ادواردز، سیسیل. (1356). قالی ایران. ترجمه مهین دخت صبا. تهران: انجمن دوستداران کتاب.
افشار مهاجر، کامران. (1391). هنرمند ایرانی و مدرنیسم. تهران: دانشگاه هنر تهران.
افشاری، مرتضی. (1385). «سنت و هنر سنتی». کتاب ماه هنر. (شماره 94-93)، 92-86.
آذرپاد، حسن و فضل الله حشمتی-رضوی. (۱۳۸۳). فرش نامه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آشوری، داریوش و همکاران. (1381). سنت و فرهنگ. ترجمه فریدون بدره ای. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
آیت اللهی، حبیب الله. (1385). «سنت‌گرایی و سنت گریزی در طراحی فرش». گلجام. (شماره 5-4)، 8-5.
باقری، یاسر. (1390). «راهبردهای نوآوری و تنوع‌بخشی در طرح و نقش قالی معاصر ایران». پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه هنر.
بصام، جلال الدین و همکاران. (1384). رؤیای بهشت. تهران: عروج.
بیات، عبدالرسول و همکاران. (1381). فرهنگ واژه ها. تهران: اندیشه و فرهنگ دینی.
حاجی‌زاده، امین. (1387). «بررسی تحولات نقش فرش مشهد در یک‌صد سال اخیر». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه هنر.
حصوری، علی. (1386). مبانی طراحی سنتی. تهران: چشمه.
عبادیان، محمود. (1380). «سنت، تجدد و هنر». خرد جاویدان مجموعه مقالات همایش نقد تجدد از دیدگاه سنت گرایان معاصر تهران: دانشگاه تهران.
دادور، ابوالقاسم، و همکاران. (1393). جستاری در سنت و مدرنیسم. تهران: مرکب سفید.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه دهخدا. ج9. تهران: دانشگاه تهران.
رنه دالمانی، هانری. (1335). سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمه محمدعلی فره وشی. تهران: بی نا.
زیبا‌کلام، صادق. (1395). سنت و مدرنیته: ریشه‌یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران عصر قاجار. تهران: روزنه.
ژوله، تورج. (1390). پژوهشی در فرش. تهران: یساولی.
سفیدکران، آزاده. (1389). «تأثیر مدرنیسم بر تصویرسازی مطبوعات ایران 1357-1320». پایان نامه کارشناسی-ارشد. تهران: دانشگاه هنر.
سیف، احمد. (1373). اقتصاد ایران در قرن نوزدهم. تهران: چشمه.
صوراسرافیل، شیرین. (1371). طراحان بزرگ فرش ایران. تهران: سروش.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1357). تفسیر شریف المیزان. ج32. ترجمه محمد خامنه. تهران: محمدی.
طبسی، محسن و اسد رازانی. (1386). «هنر سنتی و مناسبات نسلی». جوانان و مناسبات نسلی. (شماره 1)، 158-141.
فریه، ر.دبلیو (1374). هنرهای ایران. ترجمه پرویز مرزبان. تهران: فرزان.
قاضی مرادی، بهناز. (1390). «تأثیر گفتمان غالب مشروطه‌خواه بر سنت تصویری دورۀ قاجار». پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه هنر.
کرزن، لرد. (1347). ایران و مسئله ایران. ترجمه علی جواهر کلام. بی‌جا: ابن‌سینا.
کمندلو، حسین. (1396). شاهکارهای فرش‌بافی مشهد در عصر قاجار. تهران: فرهنگستان هنر.
گانزرودن، اروین. (1355). قالی ایران-شاهکار هنر. بی جا: اتکاء.
مصباحی، شکوفه. (1394). «نقش و طرح در قالی‌های عمو اوغلی». گلجام. (شماره 27)، 112-99.
نصر، سید حسین. (1392). انسان سنتی و مدرن. ترجمه مهدی نجفی افرا. تهران: جامی.
نقی زاده، محمد. (1378). «نسبت و رابطه سنت، نوگرایی و مدرنیسم در مباحث هنری و فرهنگی». هنر. (شماره 42)، 111-100.
نوروزی طلب، علیرضا. (1385). «تقابل سنت و مدرنیته». روزنامه اطلاعات، شماره 23762.
نویدی نژاد، کاوه. (1388). «بررسی نوآوری در طراحی قالی معاصر، بر اساس زیبایی‌شناسی قالی صفویه». پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
نیکویی، مجید. (1388). «بررسی عوامل مؤثر بر ابداع و نوآوری در طرح و نقشه فرش دستباف ایران». مجموعه مقالات اولین سمینار ملی تحقیقات فرش دستباف. تهران: وزارت بازرگانی، مرکز ملی فرش ایران.
ویلز. چارلزجیمز. (1368). ایران در یک قرن پیش. ترجمه غلامحسین قراگوزلو. بی جا: اقبال.
ویلسن، ج. کریستین. (بی‌تا). تاریخ صنایع ایران. ترجمه عبدالله فریار. تهران: فرهنگسرا.
یساولی، جواد. (1375). مقدمه ای بر شناخت قالی ایران. تهران: یساولی.
یارشاطر، احسان. (1384). تاریخ و هنر فرشبافی در ایران، ترجمه ر. لعلی خمسه. تهران: نیلوفر.
یعقوب جبلی، حسن. (1385). «موانع نوآوری و تحول در طراحی در طراحی فرش ایران». پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه هنر.
حاجی آبادی، احسان، و همکاران. «تصویر قالی افشان مشهد». (28/6/95) از نشانی: http://www.hajiabadi-carpet.ir/show_item_details.php?item_id=30&group_id=3
گروه فرش بلوری. «قالی مشهد» (28/6/95). از نشانی: http://boluricarpet.ir/berand/berand3/66-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF.html
41. Sakhai, essie. (2008). persian rugs and carpet. England, woodbridge: antique collector's club