نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

تأثیر ماهیت وقف بر فرش های وقفی موزه آستان قدس رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی گروه فرش،دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر،تهران، ایران
2 دانشیار گروه فرش، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، ایران
3 کارشناس ارشد فرش، کارشناس فرش کمیته امداد امام خمینی خراسان رضوی
چکیده
هنر صناعی فرش یکی از هنرهایی می باشد که به علت کاربردهای گوناگون در دوره های مختلف، ارزش و اهمیت خود را حفظ نموده است. این عنصر برجسته فرهنگ و تمدن اصیل ایرانی در دوران اسلامی علامه بر کاربردهای اقتصادی و پاسخگویی به نیازهای زیستی و عاطفی و زیبایی شناختی، در عرصه های گوناگون اجتماعی و آیینی نیز جلوه گری نموده که یکی از بارزترین آن ها، نقش آفرینی در فضاهای مذهبی و دینی، مساجد و زیارتگاه های اسلامی است. سنت دیرپای وقف، مومنان را به تهیه و تولید فرش هایی برای تامین نیازهای عبادی و پوشش بناها و اماکن متبرکه ترغیب می نمود که براساس مبانی و اصول وقف، بقاء طولانی آن ها را تضمین می کرد، چنانکه امروز بخش قابل ملاحظه ای از میراث ماندگار موزه ها را این آثار تشکیل می دهند. بنابراین در این پژوهش توصیفی- تحلیلی که داده اندوزی آن به دو شیوه میدانی و کتابخانه ای صورت گرفته است، به بررسی تاثیر ماهیت وقف بر فرش های وقفی موزه آستان قدس رضوی، از جنبه های کارکرد، طرح و نقش، رنگ آمیزی و ابعاد و غیر آن پرداخته شده است. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که این فرش ها عمدتا به منظور تقرب به درگاه الهی و نشان دادن عشق و اردت واقف نسبت به امام رضا (ع)، وقف آستان قدس رضوی گردیده اند. به علاوه کیفیت و ویژگی ها آن ها با جایگاه اجتماعی و اقتصادی واقف ارتباط تنگاتنگ دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The effect of the endowment identity on the endowed carpets of Astan Quds razavi museum

نویسندگان English

Mona Soltani 1
Amir Hossen Chitsazian 2
Seyyed Hassan Ahmadi 3
1 Instructor of Carpet Department, Faculty of Applied Arts, University of Arts, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Carpet, Faculty of Architecture and Art, Kashan University, Iran
3 Master of Carpet, Carpet Expert of Imam Khomeini Relief Committee of Khorasan Razavi
چکیده English

The carpet is one of the arts that has retained its value and importance due to ITS various applications in different periods,. This element of the Iranian culture and civilization in Islamic period is represented in economic values and meets the aesthetic, emotional, and life needs. Furthermore, this element is reflected in various social and religious fields. One of the most prominent of them is of the use of carpet in religious settings, mosques, and Islamic shrines. Endowment tradition encouraged the believers to buy or produce carpets required for holy buildings. The principles of endowment also guarantee long-term survival. So, today endowed carpets form a significant part of the works in museums. Therefore, in this descriptiveanalytic study, the effect of the endowment identity on the endowed carpets of Astan Quds razavi museum, using library and field surveys was investigated. Furthermore, the effect of the endowment on endowed carpets was studied from various aspects like usage, pattern and design, color, shape, and dimensions. The results of this research suggests that these carpets are mainly endowed for proximity to God and showing love and conscience to the Imam Reza. Furthermore, their quality and characteristics are closely related to their social and economic benefactor. 

کلیدواژه‌ها English

carpet
rug
endowment tradition
endowed carpet
Astan Quds razavi museum
  1. چیت‌سازیان، امیرحسین. (۱۳۸۲). «بررسی دلایل تداوم و شکوفایی هنر فرش‌بافی ایران در دوران اسلامی». مدرس هنر. (شماره 3)،
  2.  دهخدا، علی‌اکبر. (1345). لغت‌نامه دهخدا. ج42. تهران: دانشگاه تهران.
  3. رحیمی، مرتضی. (1383). «وقف در قرآن». وقف میراث جاویدان. (شماره 45)، 14 - 27
  4.  سلطانی، منا. (1393). بررسی قالی‌های پرده‌ای دورو موزه فرش آستان قدس رضوی. گنجینه، مجموعه مقالات معرفی آثار موزه‌ای آستان قدس رضوی، دفتر اول، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
  5.  سلطانی، منا، و سید حسن احمدی. (1397). «وقف فرش به حرم امام رضا(ع)، پیشینه و شیوه‌ها (از صفویه تا اواخر قاجار)». مشکوه. (شماره 138)، 124 - 139
  6. کفشدار طوسی، و همکاران. (1388). همه فرش‌های حرم. مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
  7.  نجومی، سید مرتضی. (۱۳۷۹). «هنر وقف و وقف هنر». هنر دینی. (شماره ۴)، 66 - 67
  8. سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی (ساکماق)، سند شماره 29040، سند شماره 30023، سند شماره 36217.