نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

بررسی تطبیقی پارادایم در نگاره های هفت اورنگ فریر و شاهنامه شاه تهماسبی و تحلیل آن براساس نظریه بازتاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
غلامرضا هاشمی
استادیار گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان،اصفهان، ایران
10.22034/daraygah.2021.132637
چکیده
مکتب مشهد به عنوان دوره گذار نگارگری ایرانی از شیوه کلاسیک به شیوه جدید که آخرین شاهکار کتاب آرایی ایرانی متناسب با معیارهای سلطنتی یعنی هفت اورنگ در آن به وجود آمد از اهمیت والایی برخوردار است. در نگاره های هفت اورنگ تغییرات متهورانه ای نسبت به شاهنامه شاه تهماسبی اتفاق افتاد که یکی از این موارد به نحوه عملکرد قاب های به کاررفته در نگاره های آن مرتبط می باشد. موضوع مورد پژوهش، بررسی تفاوت ها در نحوه عملکرد قاب در نگاره های هفت اورنگ با شاهنامه شاه تهماسبی و نیز علل جامعه شناختی تفاوت پارادایم قاب در این دو اثر است. هدف از این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، بررسی تطبیقی پارادایم قاب در این دو اثر و تحلیل جامعه شناختی این تغییر براساس نظریه بازتاب است. نتایج حاصل نشان می دهد در نگاره های هفت اورنگ به نسبت شاهنامه شاه تهماسبی، قاب های بیرونی بیشتر شکسته شده، قاب های درونی پراکنده تر قرار گرفته، تناسبات و سازمان دهی ترکیب بندی تغییر و الگوی درون و برون نیز متحول شده است. براساس نظریه بازتاب، تغییرات شکل گرفته در ساختار سیاسی و اجتماعی این دوره، در تغییر پارادایم قاب موثر بوده است، به گونه ای که در شاهنامه شاه تهماسبی از قاب های بیرونی و درونی به شیوه ای محافظه کارانه و محتاطانه استفاده گردیده، حال آنکه در هفت اورنگ برای دستیابی به ترکیب بندی های جدید، پارادایم قاب با نوآوری های همراه شده است. در این میان، تاثیر خلاقیت های فردی هنرمندان مکتب مشهد در بروز این تغییرات و نیز عوامل مختلف جامعه شناختی بر هنر این دوره، قابل توجه است. 
کلیدواژه‌ها
پارادیم قاب
نگارگری ایرانی
هفت اورنگ فریر
شاهنامه شاه تهماسب
نظریه بازتاب

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Frame Paradigm in Freers Haft Awrang miniatures and Shahnameh of shah tahmasb, and Its Analysis Based on Reflection Theory

نویسنده English

Gholamreza Hashemi
Assistant Professor, Department of Handicrafts, Faculty of Handicrafts, Isfahan University of Arts,Isfahan. Iran
چکیده English

The Mashhad School is of great importance as the transition from the classical to the modern style in Persian miniature in which the latest masterpiece of Iranian book-making conforming to the royal standards-- Haft Awrang-- belongs to this period. Haft Awrang paintings have undergone substantial changes in comparison with the Shahnameh of shah tahmasb, one of which relates to the way the frame works in its paintings. The questions posed in this study are: What differences have occurred in the way the frames functions in the Haft Awrang paintings in comparison with those of the Shahnameh of shah tahmasb? What are the sociological reasons of the paradigm differences between these two works? The purpose of this paper is to compare and evaluate the framework paradigm in these two works and the sociological analysis of this change based on reflection theory. The research method is descriptive-analytical and the library method has been used for research findings. The results show that in the Haft Awrang paintings, the outer frames are more fractured than in the Shahnameh of shah tahmasb, The interior frames have become more dispersed, the proportions and organization of the compositions have changed, and the pattern of in and out has also changed. According to reflection theory, changes in the political and social structure of this period have been implicated in changing the paradigm of the frame, so that the Shahnameh of shah tahmasb uses exterior and interior frames in a conservative and prudent manner, while at Haft Awrang, to achieve new combinations, some innovations have emerged. Although it is impossible to ignore the influence of the personal creativity of Mashhad school artists on these changes, the impact of various sociological factors on the art of this period is significant

کلیدواژه‌ها English

Frame Paradigm
Persian Painting
Freer's Haft Awrang
Shahnameh of shah tahmasb
Reflection Theory
آفرین، فریده. (1390). «چالش ساختار و معنا خوانش واساز از نگاره بیرون آوردن یوسف از چاه». باغ نظر. (شماره 16)، 64-55.
آفرین، فریده. (1397). «واکاوی در رابطه نظام ادراکی هنرمندان و عوامل اجتماعی دوره اول عصر صفوی (مطالعه موردی: دیدار مجنون و لیلی هفت‌اورنگ ابراهیم میرزا)». مطالعات فرهنگ- ارتباطات. (شماره 42)، 117-97.
آیت‌اللهی، حبیب‌الله (1374). «جلوه ناب هنر ایرانی در مینیاتورهای شاه‌تهماسبی». هنر. (شماره 28)، 354-347.
آیت‌اللهی، حبیب‌الله. (١٣٧٧). مبانی نظری هنرهای تجسمی. تهران: سمت.
الکساندر، ویکتوریا. (1396). جامعه شناسی هنرها. ترجمه اعظم راودراد. تهران: فرهنگستان هنر.
انگلیس، دیوید؛ و جان هاگسون. (1397). جامعه‌شناسی هنر شیوه‌های دیدن. ترجمه جمال محمدی. تهران: نشر نی.
بارنت، سیلوان. (1391). راهنمای تحقیق و نگارش در هنر. ترجمه بتی آواکیان. تهران: سمت.
بمانیان، محمدرضا، و همکاران. (1389). کاربرد هندسه و تناسبات در معماری. تهران: هله، طحان.
ترکمان، اسکندر بیک. (1382). تاریخ عالم‌آرای عباسی. ج1. به کوشش ایرج افشار. تهران: امیرکبیر.
چینگ، دی.ک. فرانسیس. (1388). معماری فرم فضا و نظم. ترجمه محمد احمدی‌نژاد. تهران: خاک.
حسن شاهی، میمنت؛ و مقصودعلی صادقی گندمانی. (1395). «نقش سلطان ابراهیم میرزا در روند هنر عصر صفوی». پژوهش‌های تاریخی. (شماره 3)، 58-41.
حسینی استرآبادی، سیدحسین بن مرتضی. (1366). تاریخ سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی. به کوشش احسان اشراقی. تهران: علمی.
حسینی قمی، احمد بن شرف‌الدین حسین. (1383). خلاصه التواریخ. تصحیح احسان اشراقی. تهران: دانشگاه تهران.
حسینی، مهدی. (1377). «هفت اورنگ ابراهیم میرز». هنر. (شماره 37)، 108-100.
دانش‌پژوه، محمدتقی. (1351). «گنجور و برنامه او». هنر و مردم. (شماره 120-119)، 27 – 25.
رامین، علی. (1397). مبانی جامعه‌شناسی هنر. تهران: نشر نی.
رابینسون، بزیل ویلیام. (1376). هنر نگارگری ایران. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی.
رانکین پور، هنری. (19۳۱). ترکیب‌بندی در نقاشی. ترجمه فرهاد گشایش. تهران: لوتس.
رویمر، هانس روبرت. (1397). تاریخ ایران کمبریج دوره صفویان. ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامی.
رهبرنیا، زهرا و پور یزدان پناه. (1389). «تحلیل نقش و قاب حاشیه در فرش های عشایر افشار در تلفیق نگرش جورج زیمل و رویکرد بازتاب». گلجام. (شماره 15)، 126-103.
رهربرن، میشائیل. (1383). نظام ایالات در دوره صفوی. ترجمه کیکاووس جهان داری. تهران: علمی و فرهنگی.
زارعیان، مریم. (1391). «مناسبات روحانیان با دولت در عصر صفوی». جامعه‌شناسی تاریخی. (شماره 2)، 116-87.
زکی، محمدحسن. (1364) تاریخ نقاشی در ایران. ترجمه ابوالقاسم سحاب. تهران: سحاب.
سودآور، ابوالعلا. (1380). هنر دربارهای ایران. ترجمه ناهید حمد شمیرانی. تهران: کارنگ.
سهیلی خوانساری، احمد. (1316). «نامه صورتگران». ارمغان. (شماره 4)، 265- 256.
سیم، استوارت. (1389). مارکسیسم و زیبایی شناسی. ترجمه مشیت علایی. تهران: فرهنگستان هنر.
سیمپسون، ماریاناشرو. (1382). شعر و نقاشی ایرانی حمایت از هنر در ایران. ترجمه عبدالعلی براتی و فرزاد کیانی. تهران: نسیم دانش.
صادقی بیک افشار. (1327). مجمع الخواص. تصحیح عبدالرسول خیام پور. تبریز: بی‌نا.
فرخ فر، فرزانه، و محمدرضا پورجعفر. (1387). «بررسی تطبیقی نگارگری مکتب تبریز و مکتب گورکانی هند». هنرهای زیبا. (شماره 35)، 134-115.
قمی، قاضی احمد. (1366). گلستان هنر. به اهتمام احمد سهیلی خوانساری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
کری ولش، استوارت. (1384). نقاشی ایرانی، نسخه نگاره‌های عهد صفوی. (مترجم احمدرضا تقاء). تهران: فرهنگستان هنر.
کری ولش، استوارت. (75-1374). «نگارگری نسخ خطی در ایران». ترجمه سید محمد طریقی. هنر. (شماره 30)، 168-101.
کنبای، شیلا. (1389). نگارگری ایرانی. ترجمه مهناز شایسته فر. تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.
کنبای، شیلا. (1384). رضا عباسی اصلاح گر سرکش. ترجمه یعقوب آژند. تهران: فرهنگستان هنر.
گری، بازل. (1384). نقاشی ایران. ترجمه عربعلی شروه. تهران: دنیای نو.
منشی قزوینی، بوداق. (1378). جواهر الاخبار. تصحیح و تعلیقات محسن بهرامی. تهران: میراث مکتوب.
نویدی شیرازی، عبدی بیک. (1369). تکمله الاخبار. تصحیح عبدالحسین نوایی. تهران: نی.
ویتکین، رابرت دبلیو. (1397). پارادایمی جدید برای جامعه‌شناسی زیبایی‌شناسی در جامعه‌شناسی هنر شیوه‌های دیدن. ترجمه جمال محمدی. تهران: نشر نی.
هاشمی، غلامرضا. (1393). «تبیین معنا و جایگاه قاب در هنرهای تصویری ایران با تأکید بر نگارگری و فرش». پایان‌نامه دکتری. تهران: دانشگاه شاهد.
هاشمی، غلامرضا، و همکاران. (1393). «پژوهشی پیرامون بنیان‌های معنایی قاب در هنر ایران قبل از اسلام». نگره. (شماره 30)، 34-21.
یزدان پناه، مریم و همکاران. (1389). «بررسی مکتب نگارگری تبریز دوره صفوی با استفاده از نگاره های شاهنامه شاه تهماسب». کتاب ماه هنر. (شماره 143)، 77-68.
Simpson, Marianna Shreve. (1997). Sultan Ibrahim Mirza's Haft awrang: a princely manuscript from sixteenth-century Iran. New Haven: Yale University Press.
نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ
دوره 1، شماره 1
بهار 1402
صفحه 15-32