نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ

بررسی صوری و معنایی سوزن‌دوزی‌های شمال خراسان (مطالعه موردی شهرستان‌های بجنورد، شیروان، فاروج و قوچان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه صنایع دستی، دانشکده هنرهای کاربردی دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، بجنورد، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد هنرهای اسلامی، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران
چکیده
سوزن‌دوزی ازجمله هنرهای سنتی است که از دیرباز در ایران با توجه به اقلیم، فرهنگ، رسوم و باورها گستردگی قابل‌ملاحظه‌ای دارد. از مناطق کمتر شناخته‌شده در این حوزه، سوزن‌دوزی شمال خراسان شامل شهرستان‌های بجنورد، شیروان، فاروج، قوچان و روستاهای تابع است. این آثار با سادگی و خلوتی دارای مفاهیم و مضامین متنوعی هستند. هدف این مقاله مطالعه، دسته‌بندی و تحلیل نقوش سوزن‌دوزی شهرستان‌های مذکور است. بنابراین در پی پاسخ به این سؤال است که نقوش به­کار رفته در سوزن‌دوزی مناطق مذکور چیست و چه معنا و مضمونی از منظر انسان‌شناسی هنر دارند؟ روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی از منظر انسان‌شناسی هنر است. اطلاعات بر مبنای مستندات تصویری، به‌صورت میدانی توسط نگارندگان، اسناد کتابخانه‌ای و سایت­های اینترنتی فراهم شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که نقوش، بازتاب دغدغه‌های ذهنی و محیط زندگی بوده و از اصالت برخوردار هستند و ایجازگونگی این آثار قابل‌توجه است. سوزن‌دوزی‌ها را می‌توان در قالب‌های انسانی، گیاهی، حیوانی و کتیبه دسته‌بندی نمود. آنچه زینت‌بخش خانه‌ها می­باشد، روابط بین فردی، دوستی با طبیعت پیرامونی، انتظار و یا آرزوهای فردی، اعتقادات و داستان‌ها را حکایت دارد. بسیاری از نقوش دربردارنده خواست برکت، قناعت و امید به‌حق هستند. این پرده‌ها با غنای رنگی به‌عنوان بقچه، دستمال، پرده و رو طاقچه‌ای کاربری داشته و به‌نوعی، تعامل و همنشینی با محیط زندگی مردم این خطه را روایت می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Formal and Semantic Survey of Embroidered Needle in Northern Khorasan (Case study of Bojnoird, Shirvan, Faruj and Quchan towns)

نویسندگان English

Alireza Sheikhi 1
Mitra Shojaee Moghadam 2
Neda Goodarzi 3
1 Assistant Professor, Department of Handicrafts, Faculty of Applied Arts, University of Arts, Tehran, Iran
2 Master of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Bojnourd, Iran
3 Master student of Islamic arts, Ferdows Higher Education Institute, Mashhad, Iran
چکیده English

Embroidered Needle is a traditional art that has long been used in Iran with respect to climate, culture, tradition and beliefs. Among the less known regions in this area is the Embroidered Needle of north of khorasan, including Bojnourd, Shirvan, Faruj, Quchan, and their villages. These works associated with simplicity have a variety of concepts and themes. The purpose of this paper is to study, classify, and analyze of the motifs of Embroidered Needle in the mentioned cities. Therefore, the aim of this study is to answer the following question: "what are the motifs used in the Embroidered Needle of the mentioned regions and what do they mean in the context of art anthropology?" The research method is descriptive and analytic from the perspective of art anthropology. The required information based on visual documents is provided by the authors of the present study, library documents, and internet sites. The findings show that the motifs reflect the concerns of the mind and the context of life and enjoy originality. The brevity of these works is notable. Embroidered Needle can be categorized in the form of human, plant, animal, and inscription. The thing that decorates our houses tells us about the interpersonal relationships, friendship with nature, expectations, dreams, beliefs, and stories. Many of the motifs contain grace, contentment and hope in God. These canvases, with the richness of color were used as bundles, napkins, curtains and shelf covers and narrate some kind of interaction and companionship with the life   context of the people of this region.

کلیدواژه‌ها English

Khorasan
Embroidered Needle
motifs
art anthropology
 اردیبهشتی، زهرا. (۱۳۸۵). طراحی و دوخت لباس‌های سنتی ایران. تهران: سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور.
 اسفندیاری، صبا. (1370). نگرشی بر رَوَند سوزن‌دوزی‌های سنتی ایران. تهران: منتخب صبا.
 اسفندیاری، صبا. (1371). خودآموز ابریشم‌دوزی و انواع سوزن‌دوزی‌های سنتی ایران و جهان دوخت‌های تزئینی شامل: سنگ، پولک، ملیله، مروارید، منجوق، سرمه. تهران: منتخب صبا
 افشار سیستانی، ایرج. (1378). شناخت استان خراسان. تهران: هیرمند.
 بنیاد‌پور، مرحمت. (۱۳۸۴). شکوفایی هنر سرمه‌دوزی. تهران: جهان نو.
 بی‌بی بیگم، حسینی امام وردی خان. (دی 1397) عنوان مصاحبه: نقوش سوزن‌دوزی در قوچان. مکان: شهرستان قوچان.
 پزشکی، شهین. (۱۳۸۶). طرح‌هایی برای سوزن‌دوزی. مشهد: آهنگ قلم.
 پزشکی، شهین. (1396). ابریشم‌دوزی‌های ایرانی 1. تهران: فرهنگستان هنر.
 جاوید پناه، علی‌اکبر. (آبان 1396). عنوان مصاحبه: نقوش سوزن‌دوزی در بجنورد. مکان: شهرستان بجنورد.
 خاموشی، زهرا. (1387). «تحول کاربرد تزیین در سوزن‌دوزی بلوچ و ترکمن به شیوه سنتی و مدرن». مطالعات هنر اسلامی. (شماره 9)، 98-73.
دانایی، آمنه. (فروردین 1397). عنوان مصاحبه: نقوش سوزن‌دوزی در قوچان. مکان: روستای داغیان.
 دلاور، وجیهه، و علیرضا شیخی. (1397). «تحلیل پرده‌های سوزن‌دوزی خراسان در دوره معاصر از منظر انسان‌شناسی هنر (بررسی موردی در شهرستان‎های کاشمر و تربت‌حیدریه)». مطالعات هنر اسلامی. (شماره 31)، 56-36.
 رضازاده خسرویه، رزق الله. (1384). قوچان بام خراسان. مشهد: پژوهش طوس.
 روضه گل، ایزانلو. (آبان 1396). عنوان مصاحبه: نقوش سوزن‌دوزی در بجنورد. مکان: شهرستان بجنورد.
 سید صدر، سید ابوالقاسم. (1386). دایرة‌المعارف هنرهای صنایع‌دستی و حِرَف مربوط به آن. تهران: سیمای دانش.
 شاکری، رمضانعلی. (1365). اترکنامه تاریخ جامع قوچان. تهران: امیرکبیر.
 شوالیه، ژان گربران، آلن. (1378). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابه فضایلی. ج1. تهران: جیحون.
 شوالیه، ژان گربران، آلن. (1385). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابه فضایلی. ج4. تهران: جیحون.
 شوالیه، ژان گربران، آلن. (1387). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابه فضایلی. ج5. تهران: جیحون.
 شوالیه، ژان گربران، آلن. (1388). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابه فضایلی. ج2،3. تهران: جیحون.
 شیخ، محمد رضا. (1389). راهنمای گردشگری استانهای خراسان. مشهد: ارسلان.
 عناصری، جابر. (1380). مردم‌شناسی و روانشناسی هنری. تهران: رشد.
 فرخ‌سرشت، مهین، و صدیقه زمانی. (۱۳۹3). سوزن‌دوزی و بافتنی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
 قاسمی، مرضیه، و دیگران. (1392). «ساختار صوری نقوش طبیعی در سوزن‌دوزی زنان بلوچ (شهرستان سراوان)». نگره. تهران، (شماره 28)، 73-61.
 کوپر، جی سی. (1386). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمه ملیحه کرباسیان، تهران: فرهنگ نشر نو.
 گلاگ، جی، گلاگ سومی‌هیراماتو (1977)، سیری در صنایع‌دستی ایران، ترجمه تهران: بانک ملی ایران.
 مژگانی، سید حسین. (۱۳۸۰). گل‌های ابریشمی. تهران: سروش.
 مورفی، هوارد. (1385). «انسان‌شناسی هنر». ترجمه هایده عبدالحسین زاده. فرهنگستان هنر، خیال. (شماره 17)، 69-20.
 نیک‌کار، فرخنده. (۱۳۷۵). دریچه‌ای به گلستان هنر سوزن‌دوزی. تهران: بهجت.
 هال، جیمز. (1390). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمه رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر.
 هنرمند، رویا. (1389). سوزن‌دوزی‌های سنتی رایج در خراسان جنوبی. تهران: محراب فکر
دوره 1، شماره 1
بهار 1402
صفحه 1-14

  • تاریخ دریافت 06 تیر 1400