دانشگاه بین المللی اما م رضا (ع) نشریه علمی هنرهای صناعی خراسان بزرگ 3092-7498 3 10 2025 08 23 Juxtaposition of Contrasting Motifs in the Decorative Frames of the Dome of Allahverdi Khan: An Analysis Based on Derrida’s Deconstruction of Binary Oppositions همنشینی نقوش متباین در قاب‌های تزئینی گنبدِ الله‌وردی‌خان: خوانشی بر اساس دیدگاه‌های دریدا درباره تقابل‌های دوگانه 21 36 238522 10.22034/hgj.2026.529219.1044 FA مهران گلستان استادیار گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی ، دانشگاه هنر ، تهران ، ایران 0009-0008-6925-1840 داوود رنجبران دانشیار گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی ، دانشگاه هنر ، تهران ، ایران 0000-0002-7575-4777 الهه علی زاده دانشجوی دکترای تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی ، دانشگاه هنر ، تهران ، ایران 0009-0002-9915-5020 Journal Article 2025 05 26 <span>The Allah Verdi Khan Dome, a Safavid‑era structure within the shrine of Imam Reza (A.S.), is renowned for its intricate mosaic tilework, in which contrasts of color and form are prominently employed. Jacques Derrida (1930–2004), within his deconstructive framework, critiques binary oppositions in structuralist thought and emphasizes the inherent ambiguity of textual meaning, rejecting the notion of a single fixed interpretation. This study examines the potential meanings and chains of signification conveyed by the contrasting motifs of the dome through a Derridean lens, with the aim of broadening the interpretive scope of traditional ornamentation. The research adopts a descriptive–analytical approach and relies on library and archival sources, using books, digital resources, and photographic documentation as primary tools. Findings indicate multiple types of contrast in both form and color across the dome’s decorative tile panels; from a Derridean perspective, these motifs do not signify a single, stable concept but rather a chain of interrelated concepts and symbols. Such a reading expands the range of meanings and interpretations associated with traditional decorative motifs and elements.</span> <span lang="AR-SA">گنبدِ الله‌وردی‌خان، از بناهای دوره صفویه در حرم مطهر امام رضا (ع)، به‌واسطه نقوش کاشی‌کاری معرق خود شهرت فراوانی دارد. اصلِ تباین رنگ و فرم در این کاشی‌ها به‌وضوح قابل مشاهده است. هر دسته از این نقوش توسط قاب‌هایی احاطه شده است که بسته به ترکیب‌بندی، شکل و محل قرارگیری بر سطح گنبد، تنوع ظاهری چشمگیری ایجاد می‌کنند. دریدا، فیلسوف الجزایری‌تبار فرانسوی (</span><span lang="FA">۲۰۰۴</span><span lang="FA">–</span><span lang="FA">۱۹۳۰)</span><span lang="AR-SA">، در چارچوب نظریه‌های شالوده‌شکنانه خود، تقابل‌های دوگانه در ساختارگرایی را نقد می‌کند. بر اساس نظریه تقابل‌های دوگانه، منطق حاکم بر تفکر انسانی بر پایه این تقابل‌ها استوار دانسته می‌شود؛ اما دریدا این سلسله‌مراتب تقابلی را واژگون ساخته، معنا را مبهم و چندگانه می‌پندارد و وجود معنای واحد در متن را نفی می‌کند. هدف این نوشتار، بررسی معانی محتمل و زنجیره‌واری است که نقوش متباین در چارچوب نگرش دریدا منتقل می‌کنند، تا از این رهگذر به گسترش معانی و مفاهیم در بستر نقوش سنتی دست یابیم. پرسش‌های تحقیق عبارت‌اند از: انواع تباین در قاب‌های تزئینی گنبدِ الله‌وردی‌خان کدام‌اند؟ نظریه تضادهای دوگانه دریدا چگونه می‌تواند اثر هنری‌ای مانند قاب‌های تزئینی گنبدِ الله‌وردی‌خان را تبیین کند؟ روش تحقیق این مقاله توصیفی</span><span lang="AR-SA">–</span><span lang="AR-SA">تحلیلی و گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای</span><span lang="AR-SA">–</span><span lang="AR-SA">اسنادی و با ابزار کتاب، رایانه و تصویر انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که انواع مختلفی از تباین در زمینه فرم و رنگ در قاب‌های تزئینی کاشی‌های گنبدِ الله‌وردی‌خان قابل تشخیص است؛ از منظر دیدگاه‌های شالوده‌شکنانه دریدا، این نقوش نه معرف یک مفهوم واحد، بلکه نمایانگر زنجیره‌ای از مفاهیم و نمادها هستند؛ چنین نگرشی به گسترش معانی و مفاهیم مترتب بر نقوش و عناصر سنتی و تزئینی می‌انجامد</span><span dir="LTR">.</span> https://hgj.imamreza.ac.ir/article_238522_6ef86422a2ee697fad7eb78d1a7932b8.pdf